پایان نامه ها و مقالات

پایان نامه ارشد درباره توسعه روستا، افراد سالمند، روستا- شهر

دانلود پایان نامه

بالا بردن نرخ بازدهی تولید سرانه در بخش کشاورزی است.
– میسرا
میسرا از مشهورترین نظریه‌پردازان توسعه روستایی است که در دهه ۱۹۸۰ نظریات خود را در مورد توسعه جهان سوم مطرح کرده است. او از روشهای جدید توسعه صحبت میکند که این روشها دارای ضوابط زیر میباشند:
* توسعه باید شرایط دو قطبی را تضعیف کند؛
* باید جهتگیری آن، مشکلات فقر را رفع نماید؛
باید به وسیله مردم آغاز و مدیریت آن نیز بر عهده مردم باشد (مطیعی لنگرودی، ۱۳۸۲: ۷۰).
– فریدمن و ویور
آن‌ها از نظریه‌پردازان مشهور در نظریه جماعات روستایی (اگروپولتین) هستند. این نظریه بر سه محور زیر استوار است:
* همکاری داوطلبانه؛
* جماعات روستایی یا ناحیه اگروپولتین؛
* روش توسعه غیر متمرکز یا توسعه از پایین به بالا (همان).
همچنین نظر اندیشمندان دیگری از قبیل جون رابینسون، نیل اسملسر، ویتز، سالیا عمر، ژولیوس نیرره و عبداللهخان نیز وجود دارد که از ذکر توضیحات آن‌ها خودداری کردهایم. میتوان گفت توسعه روستایی در هر جامعهای در قالب الگوهایی که برگرفته از ایدئولوژی حاکم و مورد پذیرش سردمداران و بهرهمندان توسعه است، انجام میپذیرد. به طور کلی استراتژیها و یا الگوهای توسعه روستایی در سه گروه کلی دستهبندی میشوند: تکنوکراتیک، اصلاح طلبانه (رفورمیست) و رادیکال (مطیعی لنگرودی، ۱۳۸۲: ۷۲- ۶۶).
۲-۶-۲- نظریههای مهاجرت
با شناخت چهارچوب کلی موضوع پژوهش و درک ارتباط نظریههای مهاجرت با بروز پدیده سالخوردگی روستایی، به بیان این قبیل نظریهها نیز پرداخته میشود. عمدهترین نظریههای مهاجرت که با نام صاحبنظران خود مطرح شدهاند عبارتند از:
نظریه راونشتاین، لاری ساستاد، اورت. اس. لی، آرتورلوئیس، تودارو و نظریه زیپف یا جاذبه مهاجرتی؛ که از بین آنها نظریه اورت. اس. لی ارتباط نزدیکتری با موضوع تحقیق داشته و بر همین اساس به تشریح و تبیین آن پرداخته میشود.
اورت. اس. لی مهاجرت را تحت تأثیر چهار عامل عمده میداند:
الف- عوامل موجود در مبدأ (دافعه)، ب- عوامل موجود در مقصد (جاذبه)، ج- موانع موجود در جریان مهاجرت از مبدأ به مقصد، د- عوامل شخصی.
نظریه وی به تئوری عوامل دافعه و جاذبه معروف است و بر آن اساس در صورتی که برآیند عوامل برانگیزنده یا بازدارنده مثبت باشد، میل به مهاجرت در افراد ایجاد میشود و چنانچه موانع جریان مهاجرت تأثیر بازدارندهای اعمال نکند، مهاجرت عینیت مییابد. وی وجود امکانات بیشتر آموزشی، اشتغال و درآمد در مقصد را از جمله عوامل جاذبه به حساب میآورد (زنجانی، ۱۳۸۰: ۱۳۳-۱۳۲). از طرف دیگر، مهاجرت پیامدهای بسیاری در مبدأ و مقصد به جا میگذارد و در درجه اول، سبب کاهش جمعیت مبدأ و افزایش آن در مقصد میشود؛ علاوه بر تحولات کمی جمعیت، بر مسائل کیفی آن از قبیل ترکیب سنی و جنسی نیز اثرگذار خواهد بود. در ایران که بیشتر مهاجرتهای داخلی از نوع روستا- شهری میباشد، شاهد چنین تحولاتی بودهایم. در حقیقت این نوع مهاجرت بیشتر، مردان و جوانان در سنین فعالیت را شامل میشود که بر اثر عوامل دافعه در روستا (بیکاری، درآمد پایین، کمبود امکانات و …) و عوامل جاذبه در شهر (درآمد بیشتر، امکانات و خدمات متنوعتر و …) انجام میشود. این حرکت جمعیت، به تدریج سبب کاهش نسبت زنان و جوانان و از طرفی افزایش سالخوردههای روستایی شده که حاصل آن بروز پدیده سالخوردگی در روستاها میباشد. بنابراین تدابیری لازم است تا بتوان از افزایش روند مهاجرت روستا به شهر کاسته و به تبع آن از سالخورده شدن جمعیت روستایی ممانعت به عمل آورد. در این راستاست که به پیوند و ارتباط نزدیک نظریههای مهاجرت با سالخوردگی جمعیت روستایی پی میبریم.
۳-۶-۲- دیدگاههای مرتبط با سالخوردگی
مفهوم سالخوردگی جمعیت اساساً مانند مفهوم خود جمعیت بسیار کلی است و برای بررسی و مطالعه آن لازم است دیدگاههای مختلف در زمینه سالخوردگی مورد مطالعه قرار گیرد. لذا در اینجا سعی میشود تا به اختصار این دیدگاهها بیان شوند.

۱- دیدگاه زیستمحیطی
این دیدگاه به ویژگیها و نارساییهای افراد سالمند، تأثیر عوامل بیرونی و درونی از جمله بیماریها و تغییر در جنبههای فیزیولوژیک و جسمانی افراد سالخورده را مورد توجه قرار میدهد.
۲- دیدگاه روانشناختی
در این دیدگاه سعی میشود مسئله سالخوردگی و سالمندی با استفاده از شرایط روانی و شخصیتی افراد بررسی شود. یکی از نظریههای مهم روانشناختی در این زمینه، نظریه “رشد روانی – زیستی و اجتماعی” اریکسون است. وی بر این باور است که افراد سالمند به دلیل ناکارآمد بودن، ضعف تدریجی بدن، از دست دادن دوستان و نزدیکان با مرحلهای به نام مرور زندگی رو به رو میشوند، به طوری که مدام به ارزیابی گذشته میپردازند و بدین وسیله خود را مشغول میکنند.
۳- دیدگاه جامعهشناختی
از بعد جامعهشناختی، رشد و گسترش پدیده سالخوردگی مسائل و موضوعاتی را برانگیخته است که مهمترین آنها دگرگونی پایگاه اجتماعی و بازنشستگی اجباری سالخوردگان است. این پدیده در قالب دو دیدگاه مهم جامعهشناختی یعنی کارکردگرایی و تضاد، مباحثی را برانگیخته است؛ از دیدگاه کارکردگرایی، تحولاتی که امروزه در وضعیت سالخوردگان به وقوع میپیوندد، نتیجه فرآیندی طبیعی است که در نهایت به ثبات و تعادل جامعه میانجامد. از نظر این دیدگاه، مسائل اجتماعی سالخوردگی، از جمله دگرگونی پایگاه اجتماعی و بازنشستگی، به عنوان باز شدن راه برای جوانان تلقی میگرد
د و مثبت و کارکردی ارزیابی میشود. برخلاف دیدگاه کارکردگرایی که بر ثبات جامعه تأکید میکند، دیدگاه تضاد اعتقاد دارد که جامعه پیوسته در حال تنش، رقابت و دگرگونی است. در مجموع میتوان گفت که گرچه تحقیقات و بررسیهای جامعهشناختی در زمینه سالخوردگی جمعیت محدود است، اما در حوزه مباحث نظری، ابعاد اجتماعی سالخوردگی کم و بیش مورد توجه دو دیدگاه جامعهشناختی قرار گرفته است (رمضانیان، ۱۳۸۰: ۲۱۳-۲۱۱). متناسب با دیدگاههای فوق میتوان نتیجه گرفت که پدیده سالخوردگی به خودی خود، پیامدها و اثراتی در ابعاد اجتماعی و اقتصادی به همراه دارد که به تبع این تحولات، بر توسعه اقتصادی – اجتماعی مناطق نیز اثرگذار خواهد بود.
۴-۶-۲- عقاید و نظریههای جمعیتی در ارتباط با ترکیب سنی
دانشمندان گاهی افزایش جمعیت را محرک اصلی توسعه و پیشرفت اقتصادی – اجتماعی تلقی می‌کردند و گاهی نیز کیفیت را بر کمیت برتر دانسته و از افزایش جمعیت گریزان بودند. به هر حال همیشه هدف اصلی و نهایی، داشتن جامعه‌ای مرفه و متعادل بوده است و دستیابی به این رفاه را گاه از طریق کاهش جمعیت و گاه افزایش جمعیت جست‌وجو می‌کردند؛ بالاخره معتقد شدند که باید به حد متناسبی از جمعیت رسید تا شرایط اقتصادی – اجتماعی مناسب و نیز بالاترین رفاه ممکن را برای انسان‌ها فراهم آورد. بر این اساس ابتدا به نظرات جمعیتی مرتبط با موضوع پژوهش اشاره (کتابی، ۱۳۷۰: ۹۵- ۸۵) و سپس به بیان ارتباط آنها با ترکیب سنی و مباحث کیفی جمعیت پرداخته میشود:
الف- طرفداران افزایش جمعیت
به اعتقاد پیروان این گروه، امکانات طبیعت و کره زمین برای تغذیه و تأمین وسائل زندگی افراد بشر نامحدود و یا لااقل بسیار وسیع است. بنابراین نباید از ازدیاد نفوس آدمی بیم داشت. بلکه برعکس، باید با توجه به مزایا و محاسنی که این امر می‌تواند به دنبال داشته باشد از آن استقبال نمود. به طورکلی اکثر ادیان (خاصه ادیان الهی) طرفدار افزایش نفوس بوده و ازدیاد نسل و تکثیر اولاد را تشویق و جلوگیری از آن را غالباً نهی می‌کردند. اعتقاد بی‌حد و حصر بودن مواهب و نعم الهی و احترام به مخلوق پروردگار، مبداء و منشاء این نظر به شمار می‌رود.
ب- مخالفان افزایش جمعیت
در بین مخالفان افزایش جمعیت، چند تمایل فکری مشخص به چشم می‌خورد؛ گروهی معتقد به وجود تضاد بین کمیت و کیفیت هستند و به اعتقاد آنها در طول تاریخ هر زمان که کمیت بر کیفیت غلبه کرده پیشرفت مادی و اجتماعی جامعه متوقف شده است. دسته‌ای نیز به تجربه تاریخ متوسل شده‌اند، اینان برای اثبات نظر خود مبنی بر مطلوب بودن جمعیت کم، جوامع کوچک و خوشبختی نظیر آتن و جمهوری‌های مستقل ایتالیا (در قرون وسطی) که علی‌رغم کمی جمعیت دوره‌های طلائی و درخشانی داشته‌اند را مثال می‌آورند. عده‌ای نیز کوشیده‌اند ثابت کنند که افزایش نفوس سرانجام به فقر و تیره‌روزی انسان‌ها و انهدام جامعه بشری منجر خواهد شد.
پ- طرفداران جمعیت ثابت
از مشخصات بارز طرفداران جمعیت ثابت، محافظه‌کاری مفرط آنها است. اینان در واقع به هیچ نوع تحول و حرکتی (چه در جهت افزایش جمعیت و چه در جهت کاهش آن) معتقد نیستند. به تعبیر یکی از مفسران، این‌ها از اندیشه سقراط مبنی بر “اعتدال” پیروی می‌کنند. به اعتقاد ایشان وقتی تعداد نفوس یک جامعه به “حد کمال” خود رسید دیگر هیچ‌گونه دلیل و موجبی برای تغییرات پیوسته آن وجود ندارد.
به نظر طرفداران جمعیت ثابت، ثبات جمعیت از جهات مختلف و مخصوصاً از نظر اقتصادی دارای مزایای زیادی است. زیرا وقتی تعداد نفوس یک جامعه افزایش نیابد طبعاً اثرات و نتایج ناگوار در قانون بازده نزولی ظاهر نخواهد شد و به هر یک از افراد جامعه سهم بیشتری از زمین و سرمایه خواهد رسید. به اعتقاد آنها، یک جامعه از امکانات اقتصادی و ثروت خود به چهار طریق می‌تواند استفاده کند. اول آن‌که به افزایش جمعیت بپردازد. دوم آن‌که میزان آسایش و رفاه افراد خود را زیاد کند، سوم آن‌که میزان مصرف را افزایش دهد و چهارم آن‌که به پس‌انداز بیشتر بپردازد. بنابراین اگر جامعه‌ای اندیشه افزایش جمعیت را کنار بنهد و از آن صرفنظر کند می‌تواند همه امکانات خود را به تأمین رفاه و مصرف بیشتر برای افراد جامعه و یا به پس‌انداز و سرمایه‌گذاری بیشتر اختصاص دهد.
ت- طرفداران جمعیت متناسب
کوشش برای یافتن جمعیتی که با امکانات طبیعی و اقتصادی یک جامعه، متناسب و هماهنگ باشد سابقه‌ای کهن دارد. احتمالاً این اندیشه برای نخستین‌بار در زمان “کنفوسیوس” مطرح شد. فلاسفه چینی (که جامعه کشاورزی زمان خود را مدنظر داشتند) می‌کوشیدند مطلوب‌ترین میزان تراکم جمعیتی را که بتواند بیشترین محصول فردی را ایجاد نماید، تعیین کنند. برای حصول این منظور، به دولت توصیه می‌کردند که با کوچ دادن نفوس نقاط پرجمعیت به مناطق کم جمعیت، تناسب لازم را برقرار کنند. افلاطون و ارسطو نیز به هنگام توصیف جوامع ایدئالی خود به موضوع “حد متناسب جمعیت” توجه کرده‌اند. آنها بر این باور بودند که جمعیت یک “دولت شهر” باید نه چندان اندک باشد که به استقلال اقتصادی و قدرت دفاعی آن صدمه بزند و نه چندان زیاد که اجرای اصول یک حکومت را با دشواری روبرو کند. “حد متناسب جمعیت” نه تنها بر حسب زمان و مکان تغییر می‌کند، بلکه برحسب موقعیت جغرافیایی، تاریخی، اجتماعی، اقتصادی و تکنیکی نیز تغییرپذیر است. به‌طور خلاصه حدمتناسب جمعیت مفهومی کاملاً تغییرپذیر دارد (کتابی،۱۳۷۰: ۹۵-۸۵).
با
توجه به مطالب و نظریات مطرح شده در باب جمعیت، نظریه چهارم (حد متناسب جمعیت) منطقیتر به نظر میرسد؛ زیرا در نظریه اول یعنی “افزایش جمعیت”، بعد از گذشت چند دهه با انفجار جمعیت و مشکلات اقتصادی – اجتماعی تبعی آن روبرو خواهیم بود. در واقع چنین روندی سبب افزایش ترکیب سنی ۱۴-۰ شده که همگی مصرفکننده بوده و افزایش بار تکفل را به دنبال خواهد داشت. در ایران شبیه این نظریه را در سالهای جنگ تحمیلی و بعد از آن تجربه نمودهایم.
نظریه “طرفداران کاهش جمعیت” نیز قابل تأیید نمیباشد؛ زیرا آنچنانکه بیان شد این امر بتدریج سبب کاهش موالید و بروز سالخوردگی جمعیت شده که در ابعاد اقتصادی و اجتماعی جوامع را با مشکلات جدی روبرو خواهد ساخت. در ایران گواه این نظریه را میتوان در دهه ۷۰ مشاهده نمود که پس از افزایش زیاد متولدین دهه ۶۰، صاحبنظران جمعیتی به فکر کنترل موالید و تنظیم خانواده برآمدند؛ از هر سو تبلیغات تنظیم خانواده و شعار “فرزند کمتر زندگی بهتر” را سر دادند و خانوادههای ایرانی را تشویق به کاهش زاد و ولد نمودند. اما بتدریج پی بردند که کاهش موالید در درازمدت سبب کاهش افراد در سنین جوانی – میانسالی شده و در آیندهای نزدیک پیری کامل و به تبع آن بازدارندگی توسعه کشور را در پی خواهد داشت.
نظریه “جمعیت ثابت” نیز تقریباً پیامدهایی مانند نظریه قبل را تجربه کرده و نتایج مطلوب به همراه نخواهد داشت؛ در نهایت جمعیتشناسان، نظریه “حد تناسب جمعیت” را مطرح نمودند. این نظریه در واقع اعتقاد به یک تعادل جمعیتی دارد که مشکلات و پیامدهای منفی نظریههای قبل از خود را نداشته باشد. به طوریکه نه سبب افزایش بیش از حد جمعیت ۱۴-۰ شود و نه سبب کاهش جمعیت فعال یا تثبیت و رکود آن؛ و ترکیب سنی جمعیت آنچنان باشد که بتواند چرخهای توسعه کشور را تقویت نماید. این واقعیت در زمان حاضر برای جمعیت شناسان و نظریهپردازان ایرانی ثابت شده و امروزه شروع به تبلیغات افزایش زاد و ولد نمودهاند. دلیل این امر آن است که در دهههای گذشته برنامههای تنظیم خانواده بیش از اندازه اجرا شد تا آنجا که امروزه برای آیندهای بسیار نزدیک سالخوردگی جمعیت و افزایش سنین بالاتر از ۶۰ را پیشبینی کرده که ادامه این روند، هشداری جدی در زمینه بازدارندگی توسعه اقتصادی – اجتماعی خواهد بود؛ بنابراین در سالهای اخیر چه در پیامهای بهداشتی و چه در سخنرانیهای مذهبیون، روحانیون و رهبر معظم انقلاب، سخن از افزایش جمعیت ناشی از افزایش موالید میباشد تا از روند سالخوردگی و یا به عبارتی از انفجار خاکستری جمعیت (رو به افول)، جلوگیری به عمل آید که این در واقع همان “حد تناسب جمعیت” را بازگو مینماید.
به عبارت دیگر، منظور از حد متناسب جمعیت، اتخاذ سیاستهای معین به سوی هماهنگ کردن ساختار سنی مناسب میباشد (ساختار نه خردسال و نه پیر)؛ چرا که بیان عددی دقیق برای جمعیت متناسب عملاً امکانپذیر نخواهد بود.
جمعبندی
تحلیل و بررسی توسعه اقتصادی – اجتماعی جوامع روستایی و اثرات سالخوردگی جمعیت بر این مقوله، از اهداف اساسی این پژوهش محسوب شده و همانطور که بیان شد عوامل متعددی بر سالخوردگی جمعیت روستایی اثر گذار میباشند؛ یکی از مهمترین این عوامل مهاجرت نسل جوان از روستاهاست. جوانان روستایی با مشاهده تبعیضات اساسی در ارائه امکانات و خدمات بین شهر و روستا و نیز مهمتر از همه به دلیل درآمدزایی پایین مشاغل روستا، اقدام به مهاجرت نموده که از پیامدهای اساسی آن بر هم خوردن ساختار سنی در

این فایل ها تست های آزمون آزمایشی کارشناسی ارشد انتشارات سنجش و دانش می باشد که با پاسخ های کاملا” تشریحی ارائه می شود. شما می توانید از منوی جستجو (بالای سایت سمت چپ ) تست های دروس دیگر را پیدا کرده و رایگان دانلود کنید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

* Copy This Password *

* Type Or Paste Password Here *