دانلود پایان نامه

آن یافت می‌شوند (۱۲).
اسانسها ممکن است خاصیت دور کنندگی حشرات را داشته باشند و بدین وسیله از خراب شدن گلها و برگها جلوگیری نمایند و حتی ممکن است به علت جلب‌کنندگی حشرات عمل گرده افشانی را تسهیل نمایند (۱۱).
۲-۵-۳٫عوامل مؤثر در کیفیت اسانس‌ها
الف) آب و هوا: از عوامل تأثیرگذار در ترکیب‌های موجود در یک گیاه به شمار می‌رود. نباید تصور کرد که در آب و هوای گرم همیشه گیاهان غنی از مواد مؤثر پرورش می‌یابند. از سوی دیگر در آب و هوای سرد، معمولاً مواد مؤثر گیاهی پایین می‌آید و به طور کلی گیاه، همیشه در شرایط طبیعی رشد و نمود خود دارای بیشترین مواد مؤثر و مرغوبترین ترکیب‌ها خواهد بود.
به همین صورت حتی ارتفاع از سطح دریا نیز در میزان مواد موثر یک گیاه بوده و تحقیقات نشان داده است که هر یک از گونه‌های گیاهی، دارای یک ارتفاع مطلوب است که در آن حداکثر فعالیت را دارا خواهد بود.
ب) نور: می‌تواند نقش مهمی در ترکیب‌های شیمیایی گیاه داشته باشد به طوری که بعضی از گونه‌های گیاهی در صورت کشت در مجاورت نور غددمترشحه بیشتری ساخته و اسانس بیشتری ترشح می‌کنند (۲۲).
ج) زمان جمع‌آوری گیاه: از جمله عوامل مهمی که در میزان مواد مؤثر گیاهان، تأثیر داشته و می‌بایستی در هنگام جمع‌آوری گیاهان به ویژه دارویی و معطر مورد توجه قرار گیرند، زمان برداشت است. مواد تشکیل دهنده اندامهای یک گیاه در زمانهای مختلف بسیار متفاوت می‌باشد و باید در زمان مناسب، اندامی که دارای بیشترین میزان ماده مؤثره است جمع‌آوری گردد.
د) اندام مورد مصرف گیاه: روغن‌های فراری که از قسمت‌های مختلف یک گیاه به دست می‌آیند ممکن است از نظر خواص فیزیکی و شیمیایی و بو با هم اختلاف داشته باشند، و یا به عبارتی ترکیب‌های عمده آنها متفاوت هستند. به عنوان مثال روغن فراری که از پوست دارچین به دست می‌آید حاوی مقدار زیادی آلدهیدسینامیک می‌باشد، در صورتی که اگر این روغن‌ را از برگ‌های آن بدست آوریم ترکیب اصلی آن اوژینول بوده و نیز اگر این روغن را از ریشه‌های همین گیاه استخراج کنند ترکیب اصلی آن کامفور می‌باشد، همچنین اسانس پوست درخت دارچین دارای ترکیب‌های سینامالدئید است، در حالی که برگ‌ همین درخت شامل اوژنول است. اسانسها که توسط گونه‌های متفاوت گیاهان تولید و در اندامهای مختلف ذخیره می‌گردند رابطه مستقیمی با بیوسنتز، متابولیسم و فعالیت‌های بیولوژیکی گیاه دارند که تابع شرایط اقلیمی محیط زیست‌گیاه هستند. عوامل مختلفی مانند زمان برداشت محصول، نحوه جمع‌آوری، طریقه خشک کردن، بسته‌بندی و نگهداری در انبار برکیفیت و کمیت اسانسهای گیاهی مؤثر هستند (۱۲).
ه) نوع خاک از لحاظ ترکیب، میزان رطوبت و اسیدیته: برای مثال درصد آلکالوئید گیاهانی که حاوی آلکالوئید می‌باشند در نواحی مرطوب، زیادتر از مناطق خشک است و این امر به جنس خاک نیز ارتباط دارد، زیرا در نواحی خشک درصد ازت خاک کم بوده و هر قدر منابع ازت در دسترس گیاه زیادتر باشد، درصد آلکالوئید نیز زیادتر خواهد بود. از طرفی دیگر فاکتورهای ذکر شده برروی مقدار روغن‌های فرار دخالتی نداشته و برعکس گیاهان آلکالوئیددار، مقدار روغن فرار گیاهانی که در نقاط خشک رشد می‌نمایند بیشتر است (۳۱).
۲-۵-۴٫ تأثیر مناطق رویشی بر میزان اسانس
روغن‌های فرار یا اسانس‌ها هم از نظر مقدار و هم از نظر ترکیب‌های سازنده، تحت‌تأثیر عوامل مختلف محیطی و درونی هستند.
مناطق رویشی گیاه اکالیپتوس از جمله نورآباد، تهران و … نشان داده‌اند که در میزان اسانس و ترکیب‌های موجود در گونه‌ اکالیپتوس کامالدولنسیس برحسب محیط رویشی تغییراتی حاصل شده است. تأثیر مناطق اکولوژیکی بر گیاهان بسیار چشمگیر است. به طوریکه از نظر بازده اسانس منطقه نورآباد سه برابر تهران و حدود ۵/۱ برابر از بهشهر بیشتر بود (۱۲).
۲-۵-۵٫ کمیت و کیفیت اسانس در اندامهای مختلف
اسانس‌های حاصله از نظر کیفیت و کمیت و همچنین اجزاء و عناصر تشکیل دهنده از اندامی به اندام دیگر تفاوت دارند. به طوری که مثلاً تولید کنندگان عطر و ادکلن می‌دانند که اسانس‌های حاصله از گلهای نارنج تلخ در مقایسه با اسانس استخراج شده از پوست و میوه این گیاه از کیفیت و ارزش بیشتری برخوردار می‌باشد.
از این رو یکی از مهمترین مسایل گیاهان دارویی مطالعه و تحقیق در مورد اسانس موجود در اندامهای مختلف گل و گیاه و مقایسه آنها از نظر کمیت و کیفیت با یکدیگر می‌باشد. اسانس‌ها معمولاً در داخل سلولهای گیاهی به شکل قطرات کروی و گلبول مانند جای دارند (۱۰).
۲-۶٫ ویژگی های اسانس ها
۲-۶-۱٫ خواص فیزیکی اسانس‌ها
اسانسهای استخراج شده از گیاهان آروماتیک مختلف به طور کلی در کشورهای مناطق معتدل و گرم مانند مدیترانه و کشورهای گرمسیری واقع شده‌اند. این روغن‌ها مایع، فرار، شفاف و ندرتاً رنگی بوده، قابل‌حل در چربی و سایر حلالهای آلی که به طور کلی دانسیته کمتر از آب دارند می‌باشند. از جمله در اتر، الکل و کلروفرم بی‌سولفیت کربن، هگزان، اتیل استات و استون قابل حل می‌باشند.
به طور کلی اسانس‌ها، با آب غیرقابل اختلاط می‌باشند ولی می‌توانند به اندازه کافی در آب حل شوند و بوی خود را به آب انتقال دهند و به این ترتیب بوی آبهای معطر مربوط به این حلالیت جزئی آنها می‌باشد.
اسانس‌ها دارای ضریب شکست قوی هستند و اکثراً روی نور پلاریزه مؤثر می‌باشند. قدرت چرخش اسانس‌ها اغلب وسیله مناسبی ج
هت تشخیص آنها می‌باشد (اسانس نعنا طبیعی چپ‌گرد است ولی نوع مصنوعی آن راسمیک است) (۸۳و۱۱و۲۲).
برخی ترکیب‌های اسانسی در دمای پایین جامدند و استئاروپتن نام دارند: مانند، منتول، تیمول و کامفور و بعضی دیگر در درجه حرارت پایین مایع می‌باشند که اولئوپتن نامیده می‌شوند (۹).
اسانس‌ها در معرض هوا تغییررنگ می‌دهند. بوی اسانس‌ها مربوط به ترکیب‌های مشخصه موجود در آنهاست. این مواد به دلیل فرار بودن در بخار آب از لیپیدها یا روغن ثابت۳۳ و روغن‌های چرب۳۴ مانند روغن نارگیل یا روغن کرچک متمایز می‌گردند، به همین دلیل به آنها روغن‌های فرار یا روغن‌های اتری نیز گفته می‌شود.
مزه اسانس‌ها مانند بوی آنها متفاوت است به طوریکه بعضی با مزه ملایم و برخی نیز تند و گس‌مانند و تعدادی هم شیرین هستند. بو و طعم روغن‌های فرار اسانس‌ها عمدتاً به دلیل وجود مواد اکسیژن‌دار آنهاست.
وزن مخصوص آنها معمولاً از آب کمتر است (اسانس‌های کانل، ژیروفل وساسافراس وزن مخصوصشان بیشتر از آب است) (۳۳).
۲-۶-۲٫ خواص شیمیایی اسانس‌ها
اسانس‌ها مخلوط پیچیده‌ای از ترکیب‌های طبیعی هستند که می‌توانند حاوی ۲۰ الی ۶۰ ترکیب با غلظت‌‌های متفاوت باشند. آنها به وسیله ۲ یا ۳ ترکیب اصلی که غلظت نسبتاً بالایی دارند (۲۰-۷۰%) در هنگام مقایسه با سایر ترکیب‌های موجود در مقادیر ردیابی شده، مشخصی می‌شوند
(۸۲). ولی فقط عده محدودی از این اسانس‌ها از یک ترکیب شیمیایی ساخته شده‌اند، مثل بنزآلدهید در روغن بادام تلخ و متیل سالسیلات در روغن سبز زمستانه۳۵٫ اسانس‌ها معمولاً از منوترپن‌ها و سسکوئی‌ترپنها تشکیل شده و به صورت هیدروکربن‌ها، آلدئیدها، کتونها واسترهایی با زنجیره‌ کوتاه از اسیدهای چرب می‌باشند. به غیر از اسانس‌هایی که از گلیکوزیدها مشتق شده‌‌اند (روغن خردل و روغن بادام تلخ). به طور معمول ساختمان شیمیایی اسانس از هیدروکربن‌ها و ترکیب‌های اکسیژنه‌ای که از هیدروکربن‌ها مشتق می‌باشند ساخته شده‌اند. در بعضی روغن‌‌ها مثل روغن تربانتین، قسمت عمده ساختمان شیمیایی آن از هیدروکربن و مقدار کمی از ترکیب‌های اکسیژنه ساخته شده است. در روغن‌های دیگر قسمت عمده آنها از ترکیب‌‌های اکسیژنه تشکیل یافته‌‌اند، مثل اسانس خردل که ۹۳ درصد آن از الیل ایزو – تیوسیانات و اسانس میخک که ۸۵ درصد آن از مواد فنلیک مثل اوژنول تشکیل شده است. همچنین در بعضی از آنها ترکیب‌های ایندولی و سولفید (در روغن خردل الیل) موجود است. اسانس‌ها در کل مخلوطی از ۲۵۰۰ نوع ترکیب هستند که تاکنون شناسایی شده‌‌اند که از ۱۰۰ عدد آنها بیشتر استفاده‌ می‌شود. به صورت متفاوت از کل این ترکیب‌ها در عطرسازی استفاده می‌شود بنابراین اسانس‌ها با در نظر گرفتن ترکیب‌های بسیار متنوع آن کاربرد بسیار وسیعی در صنایع مختلف دارند که قابل بررسی و آزمایش می‌باشند.
۲-۷٫ اثرات فارماکولوژی اسانس ها (۵۴و۵۵)
اسانس ها از راه های مختلف به ویژه از طریق پوستی و استنشاق از راه بینی وارد بدن می شوند و این مواد با آزادسازی اندورفین و انکفالین که ترکیبات پروتئینی تولید شده در پایانه های عصبی می باشند (مورفین های داخلی بدن)، آستانه تحریک درد را در بدن افزایش داده و باعث تسکین درد و آرامش جسمی و روانی می گردند. به طور کلی اثرات ترکیبات موجود در اسانس ها شامل موارد زیر است:
استرها : رفع التهاب ، ضد انگل ،آرامش بخش و مسکن
ترپن ها : رفع التهاب ، ضد آلرژی ، ضد عفونی کننده و خلط آور
آلدئید ها : رفع التهاب ، ضد روماتیسم ، گشاد کننده عروق و آرامش بخش
کتون ها: نرم کننده ،برطرف کننده ضایعات پوستی و تبخال
فنول ها: ضد باکتری ، ضد ویروس ،ضد انگل و ضد قارچ
الکل ها: میکروب کش

۲-۷-۱٫ اثرات گوارشی
مصرف خوراکی اسانس باعث تحریک ملایم غشاهای موکوسی دهان و دستگاه گوارش می شود. همچنین ایجاد احساس گرمی و افزایش بزاق را به دنبال دارد.به همین دلیل، اسانس ها به عنوان بادشکن و ضد نفخ موثرند.
سایر اثرات گوارشی اسانس ها عبارتند از : ضد اسپاسم گوارشی و جلوگیری از اشتهای کاذب (اسانس زیره سبز۳۶) ، هضم کننده (اسانس ترخون۳۷) ، ضد اسهال خونی (اسانس مرزه۳۸) و ملین (اسانس بهار نارنج۳۹)
۲-۷-۲٫ اثرات قلبی و عروقی
روغن های حاوی ترکیبات آنتی اکسیدان از شکنندگی عروق و بروز سکته های قلبی جلوگیری می کنند.
۲-۷-۳٫ اثرات تنفسی
از روغن های اسانسی حاوی سینئول ، اوکالیپتوس ، منتول و روغن لیمو در فرموله کردن داروهای بینی جهت درمان برونشیت و رینیت استفاده می کنند. همچنین روغن های اسانسی حاصل از گیاه لیمو۴۰ به شکل استنشاقی جهت کاهش سرفه کاربرد دارد. دیگر اثرات تنفسی اسانس ها عبارتند از :
خلط آوری (اسانس زوفا۴۱) و ضد اسپاسم ریوی ( اسانس درمنه دشتی۴۲) (۲۶و۷۳).

۲-۷-۴٫ اثر کاهش قند خون
ترکیب دی فنیل آمین موجود در روغن اسانس گیاه درمنه پایین آورنده قند خون می باشد.
۲-۷-۵٫ اثرات ضد میکروبی و ضد قارچی
یکی از بارزترین اثرات روغن های اسانسی ، اثرات ضد میکروبی و ضدقارچی آنهاست که در این مورد مقالات متعددی منتشر شده است (۶۷و۷۰). باکتری های گرم مثبت در مقابل اثرات ضد میکروبی روغن های اسانسی حساس تر از باکتری های گرم منفی می باشند (۸۶).
۲-۷-۶٫ اثرات پوستی
به کارگیری روغن های اسانسی بر روی پوست سالم باعث تحریک و قرمزی،احساس گرمی، سوزش و به دنبال آن بی حسی موضعی می شود، به همین دلیل از این ترکیبات به عنوان عامل ضد تحریک استفاده می کنند. برای نمونه ا
ز منتول به عنوان عامل ضد تحریک و ضد خارش موضعی بر روی پوست استفاده می کنند.سایر اثرات پوستی روغن های اسانسی عبارتند از : درمان لک های حاملگی و لک های آفتاب زدگی (اسانس لاواندولا۴۳) و درمان جوش ها ی چرکی و آکنه (اسانس باریج).
علاوه بر مارد فوق روغن های اسانسی دارای خواص درمانی دیگر نیز می باشند که عبارتند از :
پایین آورنده چربی خون با استفاده از روغن های اسانسی موجود در شوید۴۴
افزایش شیردهی با استفاده از روغن های اسانسی موجود در رازیانه۴۵
درمان افسردگی با استفاده از روغن های اسانسی موجود در گل سرخ۴۶
درمان آفت و تبخال با استفاده از روغن های اسانسی گیاه مورد۴۷

۲-۸٫ ترکیبات شیمیایی اسانس ها
ترکیبات شیمیایی اسانسها بسته به نوع گونه های گیاهی و همچنین شرایط اکولوژیک حاکم بر رویشگاهها متفاوت است و به همین دلیل بررسی انواع ترکیبات اسانس موجود در گونه ها چه از نظر کیفی و کمی ضرورت دارد بطوریکه مقدار روغن های اسانسی در گیاهان مناطق گرم بیشتر است. از نقطه نظر شیمیایی اسانس ها معمولا از اختلاط چندین ترکیب شیمیایی بوجود آمده اند. اسانسها بعکس روغن های ثابت (مانند استر اسید های چرب) از خود لکه پایدار بجای نمی گذارند و در اثر حرارت بشدت تبخیر میشوند، اسانس هایی که در برگ گیاهان وجود دارند شامل ترکیبات شیمیایی متعددی منجمله فلاندن، لیمونن، کارن و غیره می باشد. در بعضی گیاهان از هیدرولیز آنزیمی، هتروزیدها، مواد معطر بدست می آید که حاوی اسانس است. اسانس بادام تلخ و اسانس سالسیلات دو متیل، از تجزیه گلوکوزید ها بدست می آیند. در گیاه سیر ، اسانس از هتروزید بدست نمی آید بلکه یک آمینو اسید گوگردی بنام آلین (alline) حاصل می شود که فقط در گیاه تازه موجود است. بر پایه مواد تشکیل دهنده، اسانسها را به دو طریق تقسیم بندی می نمایند:
الف: ترکیب شیمیایی اسانس‌ها را ممکن است براساس مبدا بیوسنتز آنها به دو طبقه تقسیم نمود:
دسته اول: مشتقات‌ترپن‌ها که از طریقه واکنش‌های استات – موالنیک اسید به وجود می‌آیند.
دسته دوم: ترکیبات عطری که از طریق شیکیمیک اسید و فنیل پروپانوئید ساخته‌ می‌شوند.
ب: بر پایه عوامل شیمیایی: مواد تشکیل دهنده اسانس ها متعدد بوده و به زیر گروههای متعددی از قبیل: هیدروکربن ها، الکل ها، اسیدها، استرها، آلدئیدها، کتون ها، فنول ها و اترهای فنولیک، اکسیدها، لاکتون و ترکیبات نیتروژن و سولفوره تقسیم میشوند.
۲-۸-۱٫ترپنوئیدها
ترپنوئیدها ترکیب‌ها شیمیایی غالب در روغن‌های اسانسی می‌باشد. ترپنوئیدهای موجود در روغن‌های اسانسی از منوترپنها و سزکوئی‌ترپنها، و مشتقات اکسیژنی آنها نظیر الکل‌ها، اسیدها، آلدئیدها و کتونها تشکیل شده‌اند.
به طور کلی ترپنوئیدها از واحدهای ۵ کربنی ایزوپرن تشکیل شده‌اند. این واحد های ایزوپرن C5H8 به صورت (سر-دم) به یکدیگر متصل شده و بستگی به تعداد واحد های ایزوپرن که در تشکیل مولکول ترپن وارد می شوند. میتوان آنها را به گروههای زیر تقسیم بندی کرد: (۹۸).
جدول۲-۲٫ رده بندی ترپنوئیدها
فرمول
تعداد کربن
گروه
C10H16
10
Monoterpenoids
C15H24
15
Sesquiterpenoids
C20H32
20
Diterpenoids
C25H40
25
Sesterpenoids
C30H48
30
Triterpenoids
C40H64
40
Tetraterpenoids
(C5H8)n
40
Polyterpenoids
پیش‌ماده تشکیل‌دهند‌ه‌ی آنها ایزوپرن فعال است که از نظر شیمیایی – ایزوپنتینیل پیروفسفات (IPP) نامیده می‌شود. پیش‌ماده‌ی بنیادی آن نیز استیل‌کوانزیم

این فایل ها تست های آزمون آزمایشی کارشناسی ارشد انتشارات سنجش و دانش می باشد که با پاسخ های کاملا” تشریحی ارائه می شود. شما می توانید از منوی جستجو (بالای سایت سمت چپ ) تست های دروس دیگر را پیدا کرده و رایگان دانلود کنید