پایان نامه ها و مقالات

پایان نامه ارشد درباره توسعه روستا، روابط دوجانبه، نوجوان و جوان، روستا – شهر

…………………………………………………………۹۵
جدول ۷-۴: روستاهای با ترکیب سنی جوان و سالخورده …………………………………………………………… ۹۶
جدول ۸-۴: میانگین، انحراف معیار و ضریب تغییرات شاخصهای اقتصادی در روستاهای با ترکیب سنی جوان و سالخورده ۹۹
جدول ۹-۴: میانگین، انحراف معیار و ضریب تغییرات شاخصهای اجتماعی در روستاهای با ترکیب سنی جوان و سالخورده
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۰۰
جدول ۱۰-۴: شاخصهای اقتصادی، اجتماعی، نهادی- اداری،طبیعی- محیطی، فردی- مهارتی و کالبدی- فضایی…..۱۰۳
جدول ۱۱-۴: نتایج آزمون فریدمن ۱۰۵
جدول ۱۲-۴: نتایج آزمون منویتنی در شاخص اقتصادی ۱۰۷
جدول ۱۳-۴: میانگین وزنی شاخص اقتصادی ۱۰۷
جدول ۱۴-۴: نتایج آزمون منویتنی در شاخص اجتماعی ۱۰۸
جدول ۱۵-۴: میانگین وزنی شاخص اجتماعی ………………………………………………………………………………………… ۱۰۸
جدول ۱۶-۴: میانگین و انحراف معیار شاخصهای اقتصادی و اجتماعی ………………………………………………………. ۱۰۹

فهرست شکلها، مدلها و نمودارها
عنوان صفحه
مدل ۱-۱: اثرات دوجانبه سالخوردگی ۷
مدل ۲-۱: پیامدهای سالخوردگی جمعیت روستایی ۸
مدل ۳-۱: ویژگیهای اقتصادی- اجتماعی روستاهای با ترکیب سنی جوان ۹
مدل ۱-۲: فرآیند تدریجی رشد و زوال روستاها …………………………………………………………………………………………۳۰
شکل ۱-۳: گلباد شهرستان تربت حیدریه طی دوره ۱۳۹۰-۱۳۸۰ ۵۸
نمودار ۱-۳: ترکیب سنی بخش جلگه رخ ۱۳۹۰ ۶۵
مدل ۱-۳: فرآیند انجام تحقیق ۷۹
نمودار ۱-۴: وضعیت سنی پاسخگویان ۸۹
نمودار ۲-۴: وضعیت سواد پاسخگویان ۹۰
نمودار ۳-۴: وضعیت اشتغال پاسخگویان ۹۱
نمودار ۴-۴: وضعیت فعالان در زیربخشهای کشاورزی ………………………………………………………………………………۹۲
نمودار ۵-۴: وضعیت درآمد پاسخگویان …………………………………………………………………………………………………..۹۳

۱- کلیات تحقیق
۱-۱- مقدمه
جمعیت منبع فناناپذیری است که میتواند نقش مؤثری در تحقق توسعهی اقتصادی – اجتماعی ایفا کند. رابطهی منطقی بین جمعیت و توسعه باعث توسعه هماهنگ اقتصادی و اجتماعی، اعتلای سطح زندگی و بهروزی مردم میشود (ساعی ارسی، ۱۳۸۷: ۷۰). با وجود بررسیهای علمی انجام شده در این زمینه، هنوز روابط دوجانبه جمعیت و توسعه درست شناخته نشده است. زیرا اثر آن‌ها بر یکدیگر غیر مستقیم بوده و به علت حضور متغیرهای مداخلهگر، دارای روابطی پیچیدهاند. جمعیت و توسعه هر یک تحت تأثیر پدیدهها و متغیرهای اقتصادی – اجتماعی متفاوتی هستند و جنبههای گوناگون و اجزای بسیار دارند (پاپلی یزدی و ابراهیمی، ۱۳۸۷: ۱۴۲).
در رابطه با توسعه روستایی هدف اصلی آن باید توانا ساختن تودههای جمعیت روستایی باشد که اکنون نمیتوانند با تلاش خود نیازهای اساسی زندگی را برآورده سازند (هانتر، ۱۹۸۰: ۴). محور بودن انسان در فرآیند توسعه، ضرورت توجه به مناطق روستایی را اهمیت میبخشد، زیرا انسان هم به عنوان هدف توسعه و هم مهمترین ابزار توسعه محسوب میشود. در مناطق روستایی این نیروی انسانی که از آن به عنوان بخش مردمی یاد میشود، به صورت سازمان نیافته و غیر متمرکز وجود دارد. اگر بهرهبرداری از نیروی کار در جوامع روستایی را به عنوان عنصری مؤثر در فرآیند توسعه ملی لحاظ کنیم، نقش توسعه روستایی در فرآیند توسعه ملی جایگاه و اهمیت خود را پیدا میکند (جمعه پور، ۱۳۸۷: ۷۴-۶۹).
از جمله مباحث مربوط به جمعیت و توسعه، بحث سالخوردگی جمعیت میباشد. سالخوردگی به عنوان یک مسئله جمعیتی، از پدیدههای نو ظهور در کشور محسوب میشود. از آنجا که جمعیت سالخورده بیش از آنکه تولید کننده باشند، مصرف کننده و به تبع آن وابسته به جمعیت شاغل هستند، آثار نامطلوبی در ابعاد اقتصادی و اجتماعی بر جامعه خواهند داشت. سالخوردگی جمعیت روستایی نیز یکی از مباحث مهم این مسئله مطرح بوده که با توجه به نقش جمعیت در توسعه اقتصادی – اجتماعی مناطق روستایی اهمیت دو چندان پیدا میکند. سالخوردگی جمعیت روستایی، موانعی بر سر راه توسعه ایجاد میکند، زیرا جمعیت سالخورده معمولاً در صدد ارزش دادن به روشهای رفتاری گذشته و مقاومت در مقابل تغییرات میباشند (رمضانیان، ۱۳۸۰: ۲۰۹).
جمعیت سالخورده توان جایگزینی و تجدید نسل را از دست میدهد که نتیجه آن از بین رفتن تدریجی روستاها خواهد بود. یکی دیگر از نتایج سالخوردگی جمعیت روستایی، تغییر نحوه انتقال مایملک و داراییها از فرد سالخورده به وراث و نسل جوان است؛ بدین ترتیب که پدیده سالخوردگی به تدریج باعث کنار هم قرار گرفتن دو یا سه نسل شده که به طور همزمان به زندگی ادامه میدهند. در چنین مواردی معمولاً شخص سالخورده با هدف حفظ قدرت و تداوم نظارت، حاضر نیست داراییاش را در اختیار فرزندان جوان خود قرار دهد؛ همچنین به لحاظ اجتماعی نیز نسل جوان را محدود میکنند و معمولاً در فعالیتها و تصمیمگیریهای مربوط به روستا مشارکت جوانان را نادیده گرفته و اجازه دخل و تصرف در امور را به آنان نمیدهند. اینجاست که جوانان روستایی جهت حل معضل نبود کار، سرمایه و درآمد مناسب و نیز رهایی از مشکلات اجتماعی بیان شده، اقدام به مهاجرت مینمایند
(همان: ۲۳۰). در حالی که مهاجرت روستا به شهر نهایتاً سبب رشد بیکاری و فقر خواهد شد (Goldsmith, 2004: 22).
مهاجرت جوانان روستایی میتواند بر همخوردن ترکیب سنی و جنسی روستاها، باقی ماندن سالخوردگان و رکود فعالیتهای کشاورزی را به همراه داشته باشد که در نهایت، افزایش فقر روستایی را به دنبال خواهد داشت. در کشورهای در حال توسعه و از جمله ایران، مهاجرت از روستا به شهر در زمره مهمترین مسائل اجتماعی و اقتصادی به شمار میآید و پیامدهایی از قبیل زنانه شدن نیروی کار کشاورزی، تخلیه روستاها، سالخوردگی جمعیت روستایی و غیره را خواهد داشت (قاسمی اردهایی، ۱۳۸۵: ۵۳).
از طرفی، افراد سالخورده قادر به فعالیت و ادامه کار مفید نیستند و آنچنان که باید و شاید نمیتوانند از سرمایهها، امکانات و منابع موجود استفاده بهینه نمایند. همچنین، گروه سالخورده روستایی دارای ویژگیهای دوگانه مثبت و منفی میباشند که به تبع آن، اثر گذاری آنها بر روند توسعه روستایی نیز به صورت دوگانه خواهد بود؛ سالخوردگان از طرفی، برخوردار از دانش بومی – محلی، تجربه چندین ساله، موقعیت اجتماعی مناسب، توانمندی اقتصادی (در اختیار داشتن زمین کشاورزی، مسکن و …) هستند و از سوی دیگر، ویژگیهای منفی از قبیل پایین بودن سطح آرزوها، عدم خلاقیت و نوآوری، بیسوادی و کمسوادی، ضعف جسمی، انعطاف ناپذیری و مقاومت در برابر تغییر روشهای تولید نیز دارند که با وجود چنین تضادی، هرچند بتوانند بر توسعه اجتماعی روستا اثرگذاری اندکی داشته باشند، اما بر توسعه اقتصادی آن تأثیر منفی خواهند گذاشت. در این راستا تحقیق حاضر به بررسی و تحلیل اثرات سالخوردگی بر بازدارندگی توسعه اقتصادی – اجتماعی روستاهای بخش جلگه رخ تربت حیدریه خواهد پرداخت. پایاننامه حاضر در پنج فصل به شرح ذیل تکمیل گردیده است:
در فصل اول کلیات تحقیق در غالب مقدمه، تعریف مسئله، اهمیت و ضرورت انجام تحقیق، اهداف، سؤالات و فرضیات، محدوده زمانی و مکانی و پیشینه تحقیق مطرح شده است.
در فصل دوم به بیان تعاریف برخی واژهها و اصطلاحات پژوهش، بیان دیدگاهها و نظریههای مرتبط با توسعه روستایی، خصوصیات و اهداف توسعه روستایی و موانع آن پرداخته شده است.
در فصل سوم ابتدا جغرافیای طبیعی منطقه شامل موقعیت، توپوگرافی، و… و در ادامه ویژگیهای جغرافیای انسانی و اقتصادی محدوده مورد مطالعه آورده شده است. بخش دوم این فصل روش شناسی تحقیق شامل جامعه آماری، نحوه جمعآوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل دادهها را در بر میگیرد.
فصل چهارم شامل یافتههای تحقیق که در ابتدا به توصیف اطلاعات اخذ شده از طریق تکمیل پرسشنامه در روستاهای مورد مطالعه پرداخته شده و بخش دوم این فصل به آزمون فرضیات تحقیق اختصاص دارد که به طور جداگانه تجزیه و تحلیل شده است.
فصل پنجم جمعبندی، نتیجهگیری و پیشنهادات را در بر میگیرد.
۲-۱- طرح و بیان مسئله تحقیق
توسعه تعهدی است با “انسان” و برای “انسان” که به وسیله “انسان” نیز شروع میشود (آسایش، ۱۳۸۲: ۶۵). رشد و توسعه بسیاری از کشورها در گرو ساماندهی عرصههای روستایی است (سعیدی، ۱۳۷۷: ۱). توسعه روستایی از مباحثی است که کمتر به صورت مستقل مورد بحث قرار گرفته است. نقش و جایگاه روستا در فرآیندهای توسعه اقتصادی و اجتماعی در مقیاس محلی، منطقهای، ملی و بین المللی و پیامدهای توسعه نیافتگی مناطق روستایی از قبیل بیکاری، رشد سریع جمعیت، مهاجرت، حاشیه نشینی شهری و غیره موجب توجه به توسعه روستایی و حتی تقدم آن بر توسعه شهری گردیده است (ازکیا، ۱۳۸۶: ۱۹).
نیروی انسانی از عوامل مهم در توسعه روستایی به شمار میرود و به علت داشتن نقش کلیدی در توسعه، باید به طور ویژه مورد بررسی قرار گیرد. جامعه ایران در حال حاضر، مرحل? انتقال ساختار سنی از جوانی به سالخوردگی را تجربه می‌کند (میرزایی، ۱۳۷۷: ۷۱) و در این فرایند به طور روزافزون بر جمعیت میانسال و سالخورده افزوده شده و از جمعیت نوجوان و جوان آن کاسته می‌شود. فزونی سرعت رشد جمعیت سالمندان در مقایسه با رشد کل جمعیت، افزایش سالانه تعداد و سهم سالخوردهها لزوم توجه و برنامه‌ریزی آینده‌نگر برای حلّ مسائل ناشی از این مسئله را توجیه می‌کند (کاظمیپور، ۱۳۸۹: ۱۰۲).
در سالهای گذشته یکی از مسائلی که در مباحث توسعه روستایی بسیار به چشم میخورد مسئله جوانی جمعیت روستایی بود؛ در حالی که امروزه عکس این قضیه به عنوان مسئله اصلی مطرح میشود. نرخ اشتغال در روستا و در بخش کشاورزی به هیچ وجه همپای رشد کلی اشتغال پیش نرفته و این سبب ایجاد بیرغبتی به انجام فعالیتهای کشاورزی شده است؛ همچنین نوع نگرش روستاییان و بویژه جوانان روستایی نسبت به شغل کشاورزی، از مهمترین دلایل این مسئله بوده است (تقوایی و نیلیپور طباطبایی، ۱۳۸۵: ۶۲). با ایجاد چنین دلزدگی از مشاغل روستایی، زمینه مهاجرت جوانان از روستا فراهم میشود.
همچنین پدیده مهاجرت میتواند ناشی محدودیتهای اجتماعی – اقتصادی از قبیل تفاوتهای روستا – شهری، کمبود فرصتهای شغلی و تحصیلی در روستا، سالخوردگی جمعیت روستایی و به تبع آن بیتوجهی به جوانان روستا و سایر دلایل باشد. از طرفی با مهاجرت جوانان، بر شدت سالخوردگی جمعیت روستایی افزوده شده که به دنبال آن بازدارندگی توسعه روستایی را خواهیم داشت. شاهآبادی و پوران نیز مؤید این مطلبند که کاهش منابع انسانی و مهاجرتهای بیرویه جوانان روستایی، بر مؤلفههای اقتصاد بویژه توسعه اقتصادی این جوامع اهمیت بسیار دارد (ش
اهآبادی و پوران، ۱۳۸۸: ۳۷). قیصریان نیز اذعان داشته که علت اصلی بالاتر بودن نسبت سالخوردگان در مناطق روستایی نسبت به مناطق شهری، مهاجرتهای روستا- شهری است که این مهاجرت در بین جوانان بسیار بیشتر از سالمندان است و مهاجرت جوانان به شهر، باعث کاهش جمعیت جوان و افزایش نسبت سالمندان در مناطق روستایی میگردد (قیصریان، ۱۳۸۹: ۱۴).
بنابراین یکی از مسائل مرتبط با توسعه روستایی، پدیده سالخوردگی است. در واقع سالخوردگی جمعیت، بازدارندگی توسعه روستایی را سبب میشود و از این جنبه به عنوان یک مسئله مهم معرفی شده که باید مورد شناسایی و تحلیل قرار گیرد. در مدل ۱-۱ اثرات سالخوردگی نمایش داده میشود؛ به طور کلی این اثرات در دو دسته مثبت و منفی به این ترتیب تقسیمبندی میشوند:

اثرات سالخوردگی

مدل ۱-۱: اثرات دو جانبه سالخوردگی
مأخذ: یافتههای تحقیق

با دقت در مدل ۱-۱ متوجه اثربخشی دوگانه متغیر سالخوردگی بر ابعاد اقتصادی – اجتماعی توسعه روستایی میشویم؛ هر چند سالخوردگان از پارامترهای مثبت مانند برخورداری از دانش بومی، تجربه بالا، انگیزه بالای ماندگاری در روستا و … برخوردارند، اما در عین حال ویژگیهای منفی از قبیل ناتوانی و ضعف جسمی، پایین بودن انگیزه نوآوری و پیشرفت، سواد پایین و … را نیز شامل میشوند. به تبع این مسئله و نیز وجود تفاوتهای بسیار در دو گروه سنی جوان و سالخورده، وضعیت اقتصادی – اجتماعی متفاوتی در روستاهای با ترکیب سنی جوان و سالخورده ایجاد خواهد شد. برای درک بیشتر، به ارائه وضعیت اقتصادی – اجتماعی روستاهای جوان و سالخورده در غالب مدل میپردازیم که مدل ۲-۱ پیامدهای سالخوردگی جمعیت روستایی و مدل ۳-۱ پیامدها و ویژگیهای روستاهای با ترکیب سنی جوان را نشان میدهد.

مدل ۲-۱: پیامدهای سالخوردگی جمعیت روستایی
مأخذ: یافتههای تحقیق
آنچنانکه از مدل ۲-۱ بر میآید، سالخوردگی جمعیت روستایی در دو بعد اقتصادی و اجتماعی اثرگذار بوده که در بعد اجتماعی پیامدهایی مانند کاهش جمعیت ناشی از کاهش زاد و ولد، عدم پویایی جمعیت، ترکیب ناموزون سنی و جنسی و غیره را به دنبال خواهد داشت. و در بعد اقتصادی سبب کاهش فعالیتهای اقتصادی، عدم تنوع شغلی، رواج کشاورزی سنتی و … خواهد شد. برعکس، در روستاهای با ترکیب سنی جوان شاهد تداوم تولید مثل و زاد و ولد، انعطافپذیری، تحرک و پویایی جمعیت، و از طرفی شاهد تنوع مشاغل، حمایت از کشاورزی مدرن، پویایی اقتصادی، کاهش نسبت وابستگی و … میباشیم که در ادامه نیز به ویژگیهای این نوع روستا در قالب مدل ۳-۱ اشاره

این فایل ها تست های آزمون آزمایشی کارشناسی ارشد انتشارات سنجش و دانش می باشد که با پاسخ های کاملا” تشریحی ارائه می شود. شما می توانید از منوی جستجو (بالای سایت سمت چپ ) تست های دروس دیگر را پیدا کرده و رایگان دانلود کنید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

* Copy This Password *

* Type Or Paste Password Here *